Shemsuddin Import Muziekinstrumenten uit India

Het Indiase Harmonium wordt anders bespeeld dan een westers Harmonium, nl. met de rechterhand worden de toetsen ingedrukt en met de linkerhand wordt de lucht door de rietjes geblazen. In India is de muziekopbouw zò, dat alle tonen achter elkaar gespeeld worden, en niet tegelijkertijd. Dan heb je, als je vingervlug bent, maar één hand nodig voor de melodie.(Klik op de foto voor een geluidsfragment van dit Harmonium.)

Ik zal proberen uit te leggen hoe een Harmonium werkt. Er is aan het Harmonium een blaasbalg, die je dus met je linkerhand bedient. Binnenin het Harmonium zit een tweede - onzichtbare - blaasbalg, die langzaam gevuld wordt met lucht. Als je zorgt dat deze blaasbalg rustig gevuld blijft, hou je een constante toon.

Die toon krijg je door, naast het blazen, ook een toets in te drukken. Als je die toets ingedrukt houdt, gaat er ergens anders een klepje open. Daaronder zit het rietje. De lucht door de blaasbalg gaat dan door dat rietje naar buiten. In dat rietje zit een lipje dat gaat trillen door de langsstromende lucht, en dat geeft de toon.

OK, er is nu een toon. Maar er zitten nog meer knopjes en mogelijkheden aan het Harmonium. Meestal zijn er twee soorten knopjes vooraan te vinden: de knoppen waar je de verschillende registers mee open zet en de knopjes met shruti's, de vaste tonen. Allereerst de shruti's: daar zijn er vaak 5 of 7 van, en ieder knopje geeft een vaste toon, een bourdontoon, die blijft klinken zolang er lucht door de blaasbalg stroomt. Als je muziek speelt met bijvoorbeeld grondtoon d, dan kun je daarbij een shruti in d laten klinken, of een in d èn een in a, de kwint daarvan. Dit geeft meer volume en kracht aan je muziek.     Dan de registers. Meestal zijn er twee of drie registers, of in het engels: reeds. Dit zijn rijen rietjes, en één rij rietjes zit verbonden aan één luchtkamer. De lucht uit de blaasbalg binnenin, kan je als het ware langs verschillende kamers weg laten lopen. In die verschillende registers zitten vaak ook verschillende rietjes, die een octaaf verschillen. Dat betekent, dat je twee verschillende octaven kunt horen, als je twee registers openzet en één toets indrukt. Dit geeft ook meer volume, en klankkleur; de klank wordt voller en meerstemmig. Het verschil met de shruti's zit 'm erin, dat de klank met de melodie meegaat, terwijl je een vaste toon erbij krijgt als je een shruti uittrekt.

Dan zijn er nog twee soorten knoppen, die bij onze Harmoniums alleen voorkomen bij de meest geavanceerde exemplaren, de 'scale changer Harmoniums'. Het ene knopje is de coupler, of koppeler misschien in het Nederlands? Dit knopje zorgt ervoor, dat als je één toets indrukt, ook de toets een hele octaaf lager ingedrukt wordt. Dit geeft weer meer volume.     Het andere knopje is de scale changer. Hierbij kan je het hele toetsenbord een aantal posities verzetten. Dat heeft als voordeel, dat je de hoogte van de muziek kunt aanpassen aan de omstandigheden. Bijvoorbeeld 's morgens vroeg, zing je nog veel lager dan later op de dag. Dan kun je, zonder je vingerzetting te veranderen, dezelfde muziek spelen, maar toch lager zingen. Ook zingt men als het koud is eerder iets lager dan in de zomer.